Maciej Wielobób

Od szaleństwa do medytacji

Jogasutry Patańdżalego część II

Gdy mówię na temat Jogasutr Patańdżalego, pytania zadawane przez słuchaczy często wskazują, że próby zrozumienia tego traktatu idą w złą stronę. Otóż, najczęściej próbuje się zrozumieć Jogasutry Patańdżalego w sposób intelektualny (za pomocą wnioskowania, ewentualnie refleksji).

W ten sposób nie da się zrozumieć omawianego traktatu, a można jedynie wejść w stan poznania błędnego lub fantazjowania (o jodze), które to poruszenia świadomości dzisiaj omówimy. Jogasutry można zrozumieć tylko w jeden sposób – przez doświadczenie. To znaczy poprzez stałą, nieprzerwaną praktykę i kontrolowanie, jakie są efekty tego działania. Gdy Patańdżali pisze: „Zrób to“, musisz daną rzecz wykonać i sprawdzić w jaki sposób działa i czy pojawia się efekt opisany w sutrach, to jest jedyny sposób „filozofowania“ w jodze. To jest klucz do poznania.

Pułapka ignorancji: 5 uciążliwości

Jogasutry Patańdżalego część III

 

II.3. avidyasmitaragadvesabhiniveśah kleśah
„Niewiedza, egoizm, przywiązanie, awersja i lęk przed śmiercią to uciążliwości.“

avidya – niewiedza, ignorancja, błędne zrozumienie natury rzeczywistości
asmita – egoizm, stan „ja-jestem“, pycha
raga – przywiązanie, pożądanie
dveśa – awersja
abhiniveśah – lęk przed śmiercią, przywiązanie do życia
kleśah – uciążliwości

    
    W sutrze I.5 Patańdżali zauważa: „Jest pięć rodzajów poruszeń świadomości, które mogą być uciążliwe lub nieuciążliwe.“ Rodzi się oczywiście pytanie, co powoduje ową uciążliwość lub brak uciążliwości danego poruszenia świadomości. Otóż Wjasa komentuje to w następujący sposób (Jbh. I.5): „Uciążliwe (klista) [są te zjawiska świadomościowe, które] mają przyczynę w uciążliwościach (kleśa) i sprawiają gromadzenie się złoża karmicznego (karmaśaya)(...).“

 

Droga jest prosta - vairagya i abhyasa

Jogasutry Patańdżalego część IV

I.12. abhyasavairagyabhyam tannirodhah
„Poprzez praktykę i nie-przywiązanie poruszenia świadomości mogą być zatrzymane

abhyasa – powtarzana praktyka, ćwiczenie jogiczne
vairagyabhyam – wyrzeczenie, bezpragnieniowość, brak przywiązania
tannirodhah – ich (poruszeń świadomości) zatrzymanie

    W sutrze I.2. Patańdżali wyjaśniał istotę jogi: „Joga jest zatrzymaniem poruszeń świadomości“. W niniejszej sutrze podaje środki do osiągnięcia tego celu – praktykę (abhyasa) i nie-przywiązanie (vairagya).

 

Bez sentymentów

Jogasutry Patańdżalego część V

Bez sentymentów. Przyjaźń, współczucie, dobra wola i obojętność – ścieżki do oczyszczenia umysłu

I.33. maitrikarunamuditopeksanam sukhaduhkhapunyapunyavisayanam bhavanatas cittaprasadanam
„Umysł zostaje oczyszczony poprzez kultywowanie przyjaźni w stosunku do tych, którzy są szczęśliwi, współczucia dla tych, którzy cierpią, dobrej woli w stosunku do osób prawych i obojętności w stosunku do tych, których postrzegamy jako złych.“

maitri – życzliwość, miłująca dobroć, przyjaźń
karuna  – współczucie
mudita – zadowolenie, radość, dobra wola
upeksanam – obojętność, bezstronność, niewzruszoność
sukha – szczęście, wygoda
duhkha – nieszczęście, cierpienie, ból
punya – prawość, prawy, cnotliwy, chwalebny
apunya – nieprawość, nieprawy
visayanam – dotyczący przedmiotu, rzeczy
bhavanatah – rozwijanie, kultywowanie (uczuć, postaw, nawyków)
cittaprasadanam – oczyszczenie umysłu (świadomości empirycznej) 

 

Nie bić głową w mur

Jogasutry Patańdżalego, część VI

Nie bić głową w mur – sztuka właściwego działania: kriya joga

II.1. tapassvadhyayeśvarapranidhanani kriyayogah
 „Samodyscyplina, samopoznanie i zupełne poddanie się Bogu stanowi jogę w formie działania“

tapas – samodyscyplina, asceza, surowość, gorąco, podjęte zobowiązanie
svadhyaya – samopoznanie, studiowanie, recytowanie, wczytywanie się
Iśvara – Pan, Najwyższy Bóg, siła wyższa (w jodze klasycznej szczególny Purusza, który nigdy nie był uwikłany w grę Prakriti, por. JS I.24-26)
pranidhanani – nakładanie, poddanie (się), abstrakcyjna kontemplacja, głęboka medytacja
kriyayogah – joga w formie działania, joga czynienia

    Gdy przyjrzymy się Jogasutrom zauważymy, że praktyka samodyscypliny, samopoznania i poddania się sile wyższej powtarza się dwukrotnie w różnym kontekście. W aktualnie omawianych sutrach jako kriya joga, a w dalszej części Sadhana Pady jako 3 z 5 nijam (praktyk dyscypliny indywidualnej). Oczywiście powtórzenie nie jest przypadkowe – tu wymienione praktyki mają posłużyć zmniejszeniu uciążliwości (kleśi – negatywnych tendencji) i poprowadzić nas do skupienia jako przygotowanie do zasadniczych praktyk opisanych przez Patańdżalego jako joga ośmioraka (astanga joga), podczas gdy, tapas, svadhyaya i Iśvarapranidhana opisane jako nijama są już elementem zasadniczej praktyki. 

W pałacu luster

Jogasutry Patańdżalego, część VII

W pałacu luster, w wąwozie echa: praktyki dyscypliny społecznej (yama)

II.28. yogańganusthanad aśuddhiksaye jnanadiptira vivekakhyateh
„Poprzez praktykę różnych członów jogi, gdy nieczystości zanikną, rodzi się światło poznania, kulminujące się w poznaniu rozróżniającym.“

II.29. yamaniyamasanapranayamapratyaharadharanadhyanasamadhayo 'stavańgani
„Praktyki dyscypliny społecznej (yama), praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama), pozycje (asana), kontrola oddechu (pranayama), wycofanie zmysłów (pratyahara), koncentracja (dharana), medytacja (dhyana) i skupienie (samadhi) stanowią osiem członów (praktykowanych dla osiągnięcia stanu) jogi.“

II.30. ahimsasatyasteyabrahmacaryaparigraha yamah
„Niekrzywdzenie, prawda, niekradzenie, wstrzemięźliwość i nieposiadanie są praktykami dyscypliny społecznej (formami umiaru).“

ahimsa – niekrzywdzenie
satya – prawda
asteya – niekradzenie, niesprzeniewierzanie
brahmacarya – wstrzemięźliwość, oddanie Bogu
aparigraha – nieposiadanie, wolność od chciwości
yama – umiar, zasady dyscypliny społecznej, dyscyplina

Jamę i nijamę Patańdżali wymienia jako początkowe stadia na ośmiorakiej ścieżce jogi nie bez przyczyny. Pamiętajmy, że Patańdżali nie jest moralistą – nie umieścił praktyk o charakterze, jak wydawałoby się, moralnym na początku drabiny jogi ze względu na to, że takie a takie postępowanie jest moralne, dobre czy godne pochwały. Patańdżali rozpoczyna ścieżkę jogi od jamy i nijamy tylko i wyłącznie z racji tego, że właściwa praktyka wymienionych przez niego zasad wywołuje określony stan umysłu praktykującego, wyzwala u niego gotowość do dalszych etapów praktyki. Nie tak dawno, w jednym ze swoich artykułów napisałem wyraźnie, że bez jamy i nijamy praktyka jogi jest pozbawiona kontekstu i... po prostu nie działa.¹

Oczyszczenie

Jogasutry Patańdżalego, część VIII

Oczyszczenie: praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama)

II.32. śaucasamtosatapassvadhyayeśvarapranidhanani niyamah
Czystość, zadowolenie, samodyscyplina, samopoznanie i poddanie się Bogu są praktykami dyscypliny indywidualnej“

śauca – czystość
santosa – zadowolenie
tapas – samodyscyplina, surowość, żarliwość
svadhyaya – samopoznanie, studiowanie
iśvarapranidhana – poddanie się Bogu / sile wyższej, oddanie się Bogu
niyama – praktyki dyscypliny indywidualnej, prawa

Po praktykach dyscypliny społecznej, Patańdżali opisuje praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama). Yamy praktykujemy w relacji ja – inni, niyamy – w relacji z samym sobą.

Patańdżali opisuje następujące praktyki niyamy:

• czystość (śauca),
• zadowolenie (santosa),
• samodyscyplina(tapas),
• samopoznanie(svadhyaya),
• poddanie się Bogu (iśvarapranidhana).