I.11. anubhutavisayasampramosah smrtih
„Przypomnienie (pamięć) jest przywołaniem przeszłych doświadczeń w niezmienionej formie.“

anubhuta – postrzegany, pojmowany, doświadczany
visaya – przedmiot, wrażenie
asampramosah – niedopuszczanie do umknięcia, zaniechanie zabrania czegoś, co się komuś nie     należy
smrtih – pamięć, przypomnienie

    Przypomnienie, pamięć (smrti) jest funkcją świadomości empirycznej, pozwalającą przywoływać przeszłe doświadczenia. Jak zauważa Swami Hariharananda Aranya, w przypomnieniu dochodzi jedynie do odtwarzania wcześniejszego doświadczenia bez przyrostu nowych wrażeń z innych źródeł⁷. Pamięć jest zatem zbiorem wrażeń wynikających z poznania prawdziwego, błędnego, fantazjowania i snu. Prawidłowo używana pozwala na przywoływanie doświadczeń w niezmienionym stanie.
    Ale pamięć również wpływa na wszystko, co postrzegamy, odbieramy. Gdy spotykamy znajomego, którego nie widzieliśmy od lat, od razu porównujemy go do obrazu zapisanego w pamięci – czy się zmienił, przytył, schudł, czy wygląda lepiej czy gorzej niż poprzednio. W procesie praktyki jogi, pamięć w tym sensie, musi zostać porzucona. Jeżeli nie zostanie porzucona, wówczas będzie elementem zakłócającym poznanie, ponieważ nie będzie pozwalała poznać niczego na nowo, wciąż będzie odnosić to do czegoś, co już znamy. Porzucenie nie oznacza, że mamy przestać pamiętać, porzucić mamy jedynie tę ingerencję w świeżość poznania. Jeżeli przeszłość będzie cały czas obecna w naszym życiu, nie pozwoli zaistnieć teraźniejszości. A, jak to omawialiśmy przy okazji sutry I.1, praktyka odbywa się tylko i wyłącznie „tu i teraz“.
    Fenomen pamięci łatwo zrozumieć na przykładzie praktyki asan. Każdy asana, każda praktyka, aby przynosiła rezultat poznawczy, musi być wykonana tak, jakbyśmy robili ją po raz pierwszy w życiu, bez całego bagażu naszych przypomnień. To dlatego Rodney Yee mówi, że u zaawansowanych praktykujących najbardziej zaawansowaną rzeczą jest powrót do „umysłu początkującego“ i praktyka z nastawieniem: „OK. Nic nie wiem na ten temat. Naucz mnie“⁸. 

Niniejszy tekst jest oparty na wykładzie, przygotowanym w ramach kursu nauczycielskiego kierowanego przez Romana Grzeszykowskiego.