Cztery i osiem

Nasi mędrcy wyodrębnili cztery ścieżki ewolucji człowieka: wiedzy (jnana), oddania lub miłości (bhakti), czynu (karma) i kontroli świadomości (joga). Powstaje pewien kłopot i zamieszanie związane z nazewnictwem, kiedy każdą ścieżkę nazwiemy jogą. Mamy wtedy jnana jogę, bhakti jogę i karma jogę. Gdy ostatniej ścieżki nie nazwiemy „joga joga”, wtedy możemy podzielić ją na kolejne ścieżki. W ten sposób otrzymujemy mantra jogę (joga pełnego oddania w modlitwie), laya jogę (joga miłości i rozpuszczenia w obiekcie czci), hatha jogę (joga stanowczości i zdecydowanej dyscypliny) oraz radża jogę (królewska ścieżka jogi).

Jeśli ktoś uważnie przyjrzy się tym podziałom, zauważy, że ścieżki te są prawie identyczne, każda z naciskiem na jakiś wybrany szczegół w zależności od upodobania autora.

Człowiek jest produktem intelektu (vidya), inteligencji (buddhi), emocji, działania i woli. Podczas gdy siedzibą intelektu jest głowa, siedzibą emocji jest umysł. Ręce i stopy rozumiane są jako narządy działania. Jeśli ktoś jest szczery i prawdziwy w działaniu, miłości (pragnie emocjonalnie wolnego życia) lub w intelektualnych poszukiwaniach - fundamentem dla niego jest ścieżka jogi. Patandżali, kodyfikator jogi, nie nazwał swojej rozprawy "radża joga", ale "ashtanga joga" (ośmioczłonowa lub ośmiopłatkowa joga). Pierwszym członem jest yama (dyscyplina społeczna) – wielkie przykazania będące ponad religiami, geograficznym pochodzeniem i czasem. Są to: ahimsa (niekrzywdzenie), satya (prawda), ashteya (niekradzenie), brahmacarya (wstrzemięźliwość) oraz aparigraha (niegromadzenie). Drugim członem jest niyama (dyscyplina indywidualna) obejmująca: śauca (czystość), santosa (zadowolenie), tapas (zapał), svadhyaya (studiowanie siebie) oraz Iśvara pranidhana (poddanie się Najwyższemu). Trzecim członem jest asana (pozycja), która obdarza fizycznym zdrowiem, jak również mentalną równowagą oraz światłością. Czwarty człon to pranayama (kontrola oddechu) - czyni ona ciało i umysł zdolnymi do koncentracji. W piątym członie, pratyahara, zmysły utrzymywane są pod bezpośrednią kontrolą umysłu. Następny człon to dharana – pełne skupienie uwagi na pojedynczym punkcie lub zadaniu. Siódmy człon, dhyana lub medytacja jest nieprzerwanym strumieniem koncentracji. W ósmym członie, samadhi, ciało i zmysły odpoczywają jak podczas snu natomiast umysł i rozum pozostają czujne, jak w stanie przytomności poza granicą świadomości.

Svatmarama, autor Hathayoga Pradipika pisze o sześciu członach (płatkach) lub aspektach jogi (sadanga yoga). Mówi on, że "nikt nie może uzyskać doskonałości w radża jodze bez hatha jogi, ani doskonałości w hatha jodze bez radża jogi i obie powinny być praktykowane aby osiągnąć doskonałość." (H.Y.P., I.1, II.76). Objaśnia, że szczyt praktyki jogicznej posiada wiele określeń opisujących jeden stan. Są to mianowicie: radża joga, samadhi, unmani (promieniująca Jaźń), manonmani (wygaśnięcie umysłu), amaratva (nieśmiertelność), laya (wchłonięcie), namolaya (zadumany umysł), tattva (prawda), sunya (pustka), asunya (nie-pustka), sunyasunya (pustka i nie-pustka), paramapada (najwyższy stan), amanaskatva (najwyższy, pozytywny, niezmącony, bezgłośny stan poza umysłem), advaita (monizm), niralamba (podpora), niranjana (czysty), jivanmukti (wolny), sahajavastha (stan naturalnej intuicji) oraz turiya (trans) (H.Y.P., IV, 3-4).

Podczas gdy tekst ten jest tak klarowny, nie rozumiem, dlaczego tak bardzo spieramy się o słowa. Praktykujący – ich niewnikliwe, ukryte ego – twierdzą z wyniosłą postawą, że praktykują radża jogę lub dżnana jogę, okazując przy tym pogardę dla innych praktyk. Gdy ktoś osiągnie wyżej wspomniany stan - sadhana lub wysiłek są ukończone. Tak długo, jak nie zaprzestajemy wysiłku, dopóki istnieje rozróżnienie pomiędzy mieszkańcem (duszą) i mieszkaniem (ciałem) nie ma znaczenia jaką nazwą określa się sadhanę. Najważniejszym jest - jak dusza używa ciała do wyrażania siebie aby ciało zatracało poczucie swojej egzystencji a pozostawało odczucie Jaźni.